اینجا کسی با خویش نیست...

درود به رندی که چون پیاله گرفت , نخست یاد حریفان خسته جان افتاد...

 

با سلام خدمت دانشجویان محترم رشته آموزش ابتدایی

نمونه مطالبی که در آزمون "روش تدریس کتب هنر در دوره ابتدایی" خواهد آمد را در ادامه مطلب مطالعه فرمائید. 10 سئوال از مطالب ارائه شده خواسته می شود که مطلوب جواب ها به اختصار نیز کفایت می کند.


به نام خداوند بزرگ

نمونه مطالب مورد سئوال

 

خلاقیت ( خلاقیت هنری کودکان)

بیان تعریفی جامع از خلاقیت کار سختی است و صاحبنظران تعاریف مختلفی ارائه کرده اند شاید ساده ترین تعریفی که بتوان از خلاقیت داشت عبارت است از : " خلاقیت عبارت است از اینکه فردی فکری نو و متفاوت ارائه دهد ."
"استیفن رابینز " خلاقیت را به معنای توانایی ترکیب اندیشه ها و نظرات در یک روش منحصر به فرد با ایجاد پیوستگی بین آنان بیان می کند .


ویژگی های فرد خلاق :
مهم ترین ویژگیهای یک افراد خلاق به شرح زیر است :
- انگیزه بالایی برای پیشرفت دارند
- آنها کنجکاو و جستجوگرند
- در انجام کارها دارای پشتکار و انضباط هستند
- انگیزه فراوانی برای کسب دانسته ها و تجربیات جدید دارند
- شوق فراوان برای زندگی کردن دارند
- زیباپسند بوده و علاقمند به آثار هنری هستند
- می توانند بر روی دیگران بسیار تاثیر گذار باشند
- دارای قوه تخیل (فعال ) بالایی هستند
- میل به استقلال دارند و از اینکه همرنگ جامعه باشند می پرهیزند و در مواردی که دستورهایی بر خلاف میل و یا اعتقادات خود دریافت کنند به سرپیچی از آنها تمایل نشان می دهند
- در زندگی کمتر جزیی نگر هستند
- پیچیدگی در امور را بر سادگی ترجیح می دهند
- روحیه ای طنزگونه دارند و از شوخ طبعی برخوردارند
- تمایل به انجام کارهایی دارند که با ریسک توام است
- افراد خلاق کارها را به خاطر لذت و رضایت بخشی انجام می دهند و کمتر تحت تاثیر عوامل بیرونی نظیر شهرت ، پول و یا تایید دیگران کار می کنند
- گرایش به سادگی و ایجاد نظم دارند
- در انجام تصمیم گیرها انعطاف پذیرند
- مسائل پیچیده را به مسائل ساده ترجیح می دهند


شرحی برعوامل موثر ومهم در آموزش هنر

هنگامی که فریاد نوزادی به هنگام تولد به آسمان می رود ، گویی فریاد می کشد که چرا از یک مکان آرام بخش به دنیایی قدم گذاشته است که شگفت انگیز و پیچیده و تاحدی نا امن است . او در این هنگام نیازمند آغوش گرم مادر است تا در شب هنگام با صدای لالایی او به خواب رود. لالایی های مادر که با آهنگی دلنشین خوانده می شود ،اولین تاثیر گذاری هنر بر روی جسم و روان کودک است .این شعرهای آرام بخش که نسل اندرنسل منتقل شده اند ، تاثیر خوبی در سخن گفتن و رشد مغز کودک دارد و از این زمان تا زمانی که وی به مهدکودک می رود شامل دورانی است که کودک در خانه و در کنار والدین در حال یادگیری و آموزش است .

در آموزش چهار عامل نقش مهمی دارند که عبارتند از :

-        معلم با انگیزه

-        آموزش گیرنده با انگیزه

-        محتوی آموزشی مناسب

-        فضای آموزشی مناسب

محتوی آموزشی: به علت آنکه مهد کودک ها تحت نظر سازمان های دولتی قرار دارند در اینجا محتوی آموزشی مشخصی وجود دارد .مهم ترین هدف هایی که در مراکز پیش دبستانی توسط آموزش و پرورش مدنظر است به شرح زیر است:

-خلاقیت

-درک زیباییها و پرورش احساس زیبایی شناسی

-پرورش حواس به ویژه شنوایی و بینایی

-دقت و تمرکز

-کنجکاوی و جستجو گری

-مهارت های شناخت رنگ ، شکل، اندازه و جهت

محتوی آموزشی: به علت آنکه مهد کودک ها تحت نظر سازمان های دولتی قرار دارند در اینجا محتوی آموزشی مشخصی وجود دارد .مهم ترین هدف هایی که در مراکز پیش دبستانی توسط آموزش و پرورش مدنظر است به شرح زیر است:

-خلاقیت

-درک زیباییها و پرورش احساس زیبایی شناسی

-پرورش حواس به ویژه شنوایی و بینایی

-دقت و تمرکز

-کنجکاوی و جستجو گری

-مهارت های شناخت رنگ ، شکل، اندازه و جهت

 دوره راهنمایی و دبیرستان

مهم ترین مشکلاتی که در این دوران وجود دارد عبارتند از :

-متنوع نبودن فعالیت های هنری در سطح مدرسه و خلاصه شدن در نقاشی و خطاطی و آن هم بدون وجود کارگاههای هنری درسطح مدرسه

-تغییرات کند در به روزرسانی کتب هنر همگام با تحولات در حال انجام در سطح دنیا
-بیگانگی والدین از نحوه درست آموزش هنر به نوجوان خود به خصوص که این دوران با سنین بلوغ مصادف است که از حساسیت بالایی برخوردارست و آموزش در این مرحله نیازمند درایت و هوشمندی است

-ضعف در انجام بازیدهای هنری برای دانش آموزان و ناتوانی موزه ها در ایجاد یک محیط بسیار جذاب به همراه ارائه آموزش های هنری لازم به دانش آموزان که در این زمینه  ضرورت انجام پژوهش های لازم به منظور شناسایی نقاط ضعف آموزش هنر به خوبی احساس می شود تا در نهایت با تحول در نحوه آموزش هنر ، دانش آموزان بتوانند از این فرصت جهت رشد خلاقیت خود بهره مند شوند.

ویژگی های بارز دوره ابتدایی

دوره ی ابتدایی وبرنامه ی درسی آن ، مبنائی برای آموزش در دوره های بعد است . ویژگی های منحصر به فرد دوره ابتدایی این است که بنیاد واساس رفتار در این دوره پی ریزی می شود یعنی میتوان گفت رفتار انسان بزرگسال محصول آموخته های او در خردسالی است .

دوره ی ابتدایی دوره ی شخصیت پروری است ودراین دوره باید به ابعاد گوناگون وجود دانش آموز توجه شود .

آموزش وپرورش در دوره ابتدایی وتوفیق یافتن و یا توفیق نیافتن آن ، با خانواده ی دانش آموز مرتبط است. بنابراین دو نهاد مدرسه وخانواده باید ارتباط مؤثر ومفیدی باهم داشته باشند . در واقع برنامه ی درسی دوره ی ابتدایی از برآیند مدرسه ( برنامه درسی مدرسه ) وخانواده شکل می گیرد .

آموزش وپرورش در دوره ی ابتدایی زیر بنای توسعه است چون آموزش وپرورش ، کودکان را به عنوان نیروهای آینده تربیت می کند .

ویژگی های روش تدریس در دوره ی ابتدایی

1- تنوع وبازی :

روش های تدریس در این دوره باید متنوع وبا بازی آموزشی همراه باشد .زیرا کودک بازی را دوست دارد واز ثبات موقعیت گریزان است ، یعنی نمی تواند برای مدت طولانی در یک موقعیت وحالت ثابت باقی بماند.

2- انگیزه محور بودن:

 لازم است روش هایی را انتخاب کنیم که با اجرای آن ها ،انگیزه ی یادگیری در کودک تقویت شود .برای این کار ، بعد عاطفی تدریس باید قوی باشد تا تدریس برای دانش آموزان جذاب شود یک روش مناسب استفاده از قصّه گویی است .

3- تاکید بر تجربه های یادگیری :

 دراین دوره تجربه بیش تر از ارائه ی مستقیم دانش ارزش دارد زیرا تجربه معرفتی است که از طریق تعامل فرد با محیط به دست می آید .کودک به دلیل کنجکاوی میل به فعالیت دارد .هر چه فعالیت بیشتر باشد،امکان سازماندهی تجربه بیشتر می شود .لازم به ذکر است که  بین فعالیت وتجربه تفاوت وجود دارد .تجربه ها محصول فعالیت واز جنس معرفت وشناخت هستند . هر فعالیت به تجربه ی مثبت منجر نمی شود وفعالیت ها را باید با توجه به هدف وسن انتخاب کرد .

4-گسترش ذهن :

در تدریس باید به گسترش فضای ذهنی دانش آموزان یاری رساند ونباید اورا در فضای فیزیکی و مادی کلاس درس محبوس کرد. کلاس نباید مانند قفسی باشد که شاگردان در آن زندانی هستند . آن ها باید با محیط بیرون از مدرسه ، اجتماع و... هم تعادل داشته باشد.

5- استفاده از قاعده ی این جا و اکنون :

کودک دراین دوره مکان های دور را نمی فهمد وباید تمام مسائل رابه این جا مربوط کنیم . همچنین ، مسائل زمانی دور راهم نمی فهمد وباید توسط مجسم کردن وعینی ساختن مسائل ، مشکل زمان را برای او حل کرد .

6- هماهنگی با اصول یادگیری :

چون هدف تدریس یادگیری است ویادگیری قاعده مند است روش تدریس باید به اصول یادگیری وعواملی که در امر یادگیری مؤثر هستند ، توجه داشته باشد.

 

 از عوامل مؤثر در یادگیری می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-آمادگی : دانش آموز در رابطه با موضوع وبرنامه ی درسی باید به آمادگی شناختی ، عاطفی ، روانی حرکتی رسیده باشد تا بتواند مطلب را یاد بگیرد .

2- تجربیات قبلی : هنگامی شخصی می تواند مطالب وعناصر موجود در محیط خود را بفهمد یا آن را تفسی وترجمه کند که از تجربیات گذشته ی خود کمک بگیرد .

3-موقعیت یادگیری : برای یادگیری مؤثر باید موقعیت ومحیط یادگیری مناسب باشد .

4- فعالیت یادگیرنده : در امر یادگیری ، یادگیرنده باید فعال باشد .

5-رغبت وعلاقه (محرک) : برای این که شاگرد نقش مهمی در جریان یادگیری به عهد بگیرد باید به موضوع یادگیری علاقه مند باشد .

6- انتقال : دانش آموزان باید بتوانند آنچه را درمدرسه یا از طریق فعا لیت تربیتی آموخته اند در بخورد با موقعیت های جدید ومسائل تازه به معرض اجرا بگذارند .

7-کارگروهی : باید زمینه ی کار گروهی وباهم بودن های آزاد شاگردان فراهم شود .

دراین دوره دانش آموزان بین عمل کردن فردی وجمعی شناورند ولازم است کارگروهی هرچندکوتاه مدت تقویت شود .زیرا هسته ی اولیه ی گرایش به گروه در دوره ی ابتدایی شکل می گیرد .

8-رعایت کلیت ویکپارچگی : روش تدریس باید از کلی بودن ویکپارچگی برخوردار باشد .چون دانش آموز دراین دوره کل گرا وجمعی نگراست.

 

 

تاثیر هنر نقاشی در امر تعلیم وتربیت

برای رفع بسیاری از مشکلات روحی و روانی دانش‌آموزان می‌توان از نقاشی استفاده کرد. در مجموع، هنر نقاشی با توجه به زبان تصویری و تجسمی خود، کارایی‌های بسیاری در امر تعلیم و تربیت دارد که برخی از آنها بدین شرح است:

الف) کودک از طریق فعالیت نقاشی به شناخت خود و جهان نائل می‌شود.

ب) کشیدن نقاشی منجر به پرورش تخیل کودک می‌شود.

ج) از دیگر ویژگی‌های نقاشی، قابلیت آن در انتقال دانش‌های کودک است.

د) ایجاد سرگرمی سالم و لذت بخشیدن به کودک از دیگر آثار این هنر است.

ه) شناخت محیط و فضای زندگی از دیگر کارکردهای مهم نقاشی است که کودک آن را به دست می‌آورد.

 

خصوصیات روانکاوی نقاشیها را در سه قسمت مورد مطالعه قرار می‌دهیم:

1-    ارزش بیانی 2- ارزش گزارشی 3- ارزش روانکاوی

 

 

 نقش موثر معلمان در توجه دانش‌آموزان به خط

شاید بتوان گفت هزینه‌هایی که آموزش و پرورش برای چاپ کتاب هنر صرف می‌کند اگر برای تربیت مدرس صرف می‌کرد، نتیجه بسیار بهتری در پی داشت، می‌گوید: سال‌ها قبل چند دوره آموزش ضمن خدمت معلمان با همکاری انجمن خوشنویسان و آموزش و پرورش برپا شد اما مدت‌ها این امر به فراموشی سپرده شد و مجددا امسال توافقنامه‌ای بین سازمان دانش‌آموزی و انجمن خوشنویسان امضا شده تا کلاس‌هایی با استفاده از اساتید انجمن برای آموزش معلمان مدارس تشکیل شود، اما این کلاس‌ها مانند کلوپ های هنری است که تنها عده خاصی به آن توجه می‌کنند.

علل بدخطی دانش آموزان وعوامل تاثیرگذار درآن

به طور کلی در یک تقسیم بندی منظم و دقیق میتوان عوامل بد خطی افراد را در موارد زیر جستجو نمود :

1-    عوامل مربوط به خانواده و پیش نیازها

2-   عوامل مربوط به معلمان و شیوه های آموزشی آنها

3-  عوامل مربوط به کتاب های درسی

4-   عوامل مربوط به دانش آموزان

 

عوامل مربوط به خانواده :

خوشنویسی مهارتی است که مانند سایر مهارت ها باید به طور صحیح آموخته شود. چنانچه کودک در خانواده ای زندگی کند که اعضای آن از ذوق و استعداد بیشتری برخوردار باشند ، کودک به لحاظ توجه کافی و لازم از سوی خانواده ،  زمینه ی بیشتری برای  فراگیری خط خوش خواهد داشت . البته سوالی که به طور معمول  در بین افراد جامعه مرسوم است ،ارثی بودن خط خوش است . یعنی اگر در خانواده ای پدر یا مارد خوشنویس باشد به تعیین فرزندان آن خانواده نیز خوش خط خواهند شد . در مورد این سوال هنوز هیچ جواب معتبر و قانع کننده ای دیده نشده است . اما به نظر اینجانب دارا بودن خط خوب از سوی والدین یا ارثی بودن آن  فقط می تواند وسیله وانگیزه ای مناسب و تشویق زیادی برای پیشبرد دستخط دانش آموز باشد ،  نه دلیل اصلی خوش خطی آنان .چه بسا دانش آموزانی که والدین  آن ها بی سواد یا بدخط هستند ولی فرزندانشان از خط زیبا و خوانائی برخوردباشند و یا برعکس ، پدر و مادر خط خوبی داشته باشند و دانش آموزان آن ها هیچ استعداد یا علاقه ای برای خوش خطی و خوشنویسی نداشته باشند . بنابراین :

1-  نقش خانواده ، نقش راهنما ، تشویق و ایجاد ارتباط مستمر با مربیان آموزشی  به جهت نظارت صحیح  روی دستخط دانش آموزاناست .

2-  بدخطی بعضی والدین ، سرمشق والگوی نا مناسبی برای کودکان است که بی شک در زیبایی و زشتی خط آن ها تاثیر گذار است .

3-  جدی نگرفتن یادگیری خط  دانش آموزاز سوی خانواده و نبود مراقبت های لازم می تواند از اهمیت زیبا نویسی آنان بکاهد.

عوامل مربوط به مربیان و شیوه های تربیتی  وآموزشی آنان :

1 – بد خطی مربیان آموزشی یا نداشتن روش و راهکارهای مناسب  تعلیم خوشنویسی  :

 اگر معلم دست خط بد و ناخوانایی داشته باشد، قادر به تربیت دانش آموزان خوش خط نخواهد بود، چرا که معلمان به لزوم باید در هنگام توضیحات درس مطالبی را پای تخته بنویسد . از آنجا که دانش آموزان به راحتی از حرکات دست و خط معلمان خود تاثیر می گیرند، لذا تمام حرکت نوشته های معلم خود را در ذهنشان ثبت می کنند . ناخودآگاه هر چه معلم خط بدی داشته باشد دانش آموز هم تحت تعلیم و تاثیر خط نا زیبا قرار خواهد گرفت . بنابراین یکی از دلایل بد خطی را می توان بد خطی معلمان ومربیان آموزشی دانست .

2 –نحوه برخورد معلمان :

دراصلاساس کار برخورد معلم با دانش آمو بر پایه ی عطوفت و کاهش تنش و اضطراب در بین دانش آموزان باید باشد . یکی از اموری که دایم معلم ودانش آموز با آن سروکار دارند ، اصطلاحاً خط زدن مشق شب  وتکالیف است . بازدید مشق های شب باید دقیق وبا اشتیاق  بررسی گردد و دانش آموزی که با دقت بیشتر و مرتب تر مشق های  خود را نوشته است  حتماً مورد تشویق قرار گیرد . از طرفی برخورد نامناسب و ایجاد تنش در برابر دانش آموزانی که خط خوبی ندارند ، عدم اهمیت به آنان نیز می تواند در ایجاد انگیزه ی  کم آنها برای زیبا نویسی  تاثیر گذار باشد .

3 – تکلیف زیاد ونامناسب ( مواجه شدن دانش آموزان با حجم زیاد مشق و...) :

یکی از عواملی که باعث عدم دقت در نگارش صحیح و زیبای خط می گردد ، تحمیل مشقهای زیاد است . زمانی  که دانش آموزان با تکلیف زیاد مواجه می شوند معمولا کمتر به زیبا نویسی آن توجه دارند ، درنیجه بیشتر در این فکر ند که صرفاً تکالیف را تمام کنند . بنابراین اضطراب اتمام تکالیف، مانع از زیبا نویسی آنان می شود . نتایج تحقیق رابرت نشان می دهد ازدیاد تکالیف شب مهارت در نوشتن را پایین می آورد و در دانش آموزان نگرش منفی نسبت به نوشتن ایجاد می کند . در برخی تحقیقات دیگر نشان داده می شود ، نبود آموزش صحیح ، ندادن تمرین کافی از سوی معلمان ، تند نویسی به جهت تند گفتن مطالب از سوی معلمان ، در زیبا نویسی دانش آموزان تاثیرگذار است .

4 -  نبود انگیزه ، حوصله و دانش لازم نزد برخی معلمان ابتدایی برای آموزش خط:

بی شک ، نبود حوصله و انگیزه ی لازم برای آموزش قواعد خوشنویسی و رفع اشکال خطوط دانش آموزان نیز در نوشتن آنان تاثیر گذار است . به طوری که اگر دانش آموز حوصله و دقت فراوان معلم را در کلاس متوجه شود به تعیین به اهمیت زیبا نویسی پی می برد . لذا عدم حوصله معلمان آموزشی تاثیر منفی در خط دانشآموز خواهد داشت  .

5 – فشردگی برنامه های کلاسی در یک نیمروز و فشار بر دانش آموزان به سبب چند نوبت بودن مدارس .

6 – تراکم بیش از حد شاگردان در کلاس و نداشتن فضای مناسب و کافی برای نوشتن .

7 – بی اعتنایی اغلب معلمان دوره ابتدایی به استفاده از خط نستعلیق و آموزش آن .

8 – واکنش های منفی و نا مناسب بعضی معلمان در برخورد با نوشته های نازیبای دانش آموزان . البته یکی از عوامل ایجاد انگیزه زیبا نویسی ، ترغیب و راهنمایی مناسب از سوی معلمان در برابر بدخطی دانش آموزان است .

9 – استفاده از ابزار نا مناسب از جمله مداد کوتاه ، کاغذ بدون خط و ... به خصوص در پایه های اول  و دومابتدایی .

10 – استفاده از خودکار ، روان نویس و خود نویس در پایه های اول و دوم ابتدایی .

 

عوامل مربوط به کتب درسی :

1 – متاسفانه یکی از عوامل بسیار مهم و تاثیر گذار در نوشتار افراد، مخصوصاً دانش آموزان پایه اولیه ی تحصیلی ،وجود کتاب های درسی و استفاده از خط نامناسب ، خشک و بی روح نسخ کامپیوتری است . پر واضح است خطوطی که در کتب ما طی سالهای متمادی ، بیشتر اوقات دانش آموزان را به خود اختصاص داده است و شاید بتوان گفت سالهای مشق و نمونه ی الگوی خطی  دانش آموزان بوده، بی شک تاثیر منفی خود را گذاشته است . لذا آشنا شدن دانش آموزان در دوره های اول ابتدایی با خط نسخ ماشینی باعث گردیده است دانش آموزان به سختی خط نستعلیق را در سالهای بعد فرا گیرند .

2 – نبود دستورالعمل روشن و مشخص  ، به منظور تکرار و تمرین از سوی معلمان یکی دیگر از این عوامل است . متاسفانه متولیان آموزشی هیچ گونه تدبیر مناسبی را برای برنامه ریزی مدون خوشنویسی دانش آموزان در نظر نگرفته اند .

3 – خط نسخی که تا به حال در کتب درسی استفاده شده است ، به سبب نداشتن سیرهای دایره ای ، انحنا و قوس های مختلف در مفردات  حروف و تیزی کلمات ، صرفاً یادگیری در خواندن و نوشتن را تسهیل می کند و تاثیری در زیبانویسی و ندارد .

 

عوامل مربوط به خود دانش آموزان :

1 – توجه نکردن به خط زمینه و تخته کلاس : خط زمینه ی دفتر یکی از عوامل مهم برای زیبا نوشتن و ریتم دقیق در نوشتن است . بنابراین عدم رعایت آن موجب بد خطی می شود .

2 – اضطراب ، استرس و نگرانی در هنگام نوشتن .

3 – نداشتن اعتماد به نفس هنگام نوشتن : البته تشویق و ترغیب مربیان آموزشی ، والدین و اعضای خانواده در القای اعتماد به نفس  ، هنگام تاثیر فراوان دارد .

4 – بی دقتی هنگام نوشتن و رعایت نکردن هم شکلی ، اندازه ها و فاصله ی حروف و واژگان .

 کراوچ و جانسون و مایکل  ، نحوه ی قرار گرفتن کاغذ و طرز قرار گرفتن بدن را نیز از عواملی می دانند که در نارسائی های نوشتن با دست سهم دارند .

5 – بی دقتی برای تمیز و مرتب نوشتن .

6 – اختلال عملکرد دست و انگشتان به علت ضایعات ارتوپدیک .

7 – اختلال در عملکرد دست و انگشتان به دلیل ضایعات عصبی .

8 – نبود انگیزه و عدم علاقه به تحصیل. ( البته این انگیزه و ایجاد علاقه معمولاً باید از طرف خانواده و مربیان آموزشی تامین شود  )

 

  
نویسنده : روح اله دلخانی ; ساعت ٩:۳٦ ‎ق.ظ روز شنبه ۳ تیر ۱۳٩۱
تگ ها :